Toạ đàm chính sách: Làm rõ sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự năm 2015 và Luật Xử lý vi phạm hành chính

Sáng 15/5/2026, tại Hà Nội, Văn phòng Bộ Công an chủ trì phối hợp với Cục Truyền thông Công an nhân dân tổ chức Toạ đàm chính sách về một số văn bản quy phạm pháp luật do Bộ Công an chủ trì xây dựng trong năm 2026. Đến dự tại Tọa đàm, Thượng tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp, Bộ Công an đã trao đổi, làm rõ sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự năm 2015 và Luật Xử lý vi phạm hành chính; đồng thời phân tích những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành thời gian qua.

Sửa đổi Bộ luật Hình sự: Hoàn thiện chính sách hình sự để đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới 

Theo Thượng tá Ngô Đức Thắng, việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự ở thời điểm hiện nay là yêu cầu cần thiết, dựa trên 03 cơ sở sau đây:

Một là, về cơ sở chính trị, việc sửa đổi nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hoàn thiện thể chế phát triển đất nước, bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước, hội nhập quốc tế... được thể hiện trong các Nghị quyết mới ban hành của Đảng trong thời gian vừa qua như: Nghị quyết số 27, Nghị quyết số 57, Nghị quyết số 59, Nghị quyết số 66, Nghị quyết số 68…

Hai là, về cơ sở pháp lý, Hiến pháp năm 2013 và yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật đặt ra nhiệm vụ phải rà soát, sửa đổi Bộ luật Hình sự để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, khả thi, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và bảo đảm phù hợp với các luật chuyên ngành mới được ban hành, sửa đổi trong các lĩnh vực dữ liệu, an ninh mạng, giao dịch điện tử, căn cước, ma túy, môi trường, tài chính, ngân hàng, đất đai, đầu tư,…

Ba là, về cơ sở thực tiễn, qua tổng kết hơn 08 năm thi hành, Bộ luật Hình sự đã phát huy vai trò quan trọng, nhưng thực tiễn đã phát sinh nhiều vấn đề như: còn một số quy định chưa phù hợp với thực tiễn; nhiều quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn trong nội tại Bộ luật Hình sự và với hệ thống pháp luật có liên quan; còn một số quy định chưa rõ ràng dẫn đến thiếu thống nhất trong áp dụng; nhiều quy định chưa đầy đủ hoặc thiếu các quy định để điều chỉnh các hành vi nguy hiểm cho xã hội đến mức cần phải xử lý hình sự; thiếu các quy định để nội luật hóa một số điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, khuyến nghị của các tổ chức quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Do đó, việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự ở thời điểm hiện tại là có đầy đủ cơ sở về mặt chính trị, pháp lý và thực tiễn.

07 nhóm vướng mắc lớn đặt ra yêu cầu sửa đổi toàn diện

Tại Toạ đàm, Thượng tá Ngô Đức Thắng cho biết thực tiễn tổng kết thi hành Bộ luật Hình sự cho thấy, bên cạnh những kết quả rất quan trọng đã đạt được, quá trình áp dụng Bộ luật cũng bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc lớn. Có thể khái quát thành 07 nhóm vấn đề chủ yếu như sau:

Thứ nhất, một số quy định hiện hành về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và miễn hình phạt chưa bao quát hết các tình huống mới phát sinh trong thực tiễn, nhất là các trường hợp rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, đổi mới sáng tạo, mô hình sản xuất, kinh doanh mới; hoặc trường hợp cá nhân, tổ chức có vi phạm nhưng không vụ lợi, không tham nhũng, đã chủ động khắc phục toàn bộ hậu quả. Điều này đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách hình sự theo hướng vừa nghiêm minh, vừa nhân văn, khuyến khích khắc phục hậu quả và bảo vệ người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Thứ hai, một số quy định mang tính nguyên tắc, nền tảng về tội phạm, đồng phạm, chuẩn bị phạm tội, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, các chế định về trách nhiệm hình sự… còn có cách hiểu khác nhau hoặc chưa thật sự đầy đủ để làm cơ sở thống nhất cho việc áp dụng trong điều tra, truy tố, xét xử.

Thứ ba, hệ thống các quy định về hình phạt còn nhiều bất cập, như: Phạm vi áp dụng hình phạt tử hình còn rộng, ở một số tội danh, mức hình phạt tiền, phạt tù chưa tương xứng với tính chất nguy hiểm của hành vi; hình phạt tiền chưa theo kịp sự phát triển kinh tế, xã hội… 

Thứ tư, một số dấu hiệu định tội, định khung còn chưa rõ, chưa thống nhất, còn phụ thuộc nhiều vào cách hiểu và đánh giá của cơ quan áp dụng pháp luật; một số tình tiết định lượng đã không còn phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế, xã hội…

Thứ năm, một số hành vi nguy hiểm mới chưa được quy định trong BLHS nên chưa bảo đảm tính bao quát, toàn diện, chưa kịp thời thể chế hoá các quan điểm của Đảng về xây dựng, phát triển đất nước và phòng, chống tội phạm trong tình hình mới, chưa nội luật hoá các điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên, chưa giải quyết được những vấn đề vướng mắc, bất cập mà thực tiễn công tác phòng, chống tội phạm đặt ra.

Thứ sáu, phạm vi phải chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại chỉ là 33 tội, chủ yếu tập trung vào các nhóm tội về môi trường, kinh tế là chưa thực sự phù hợp với tình hình thực tiễn, qua tổng kết thấy rằng, các nhóm tội về thuế, lao động, tài chính, bảo hiểm, các tội về tài sản như cho vay lãi nặng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản; các tội về sử dụng đất đai cũng nên là những nhóm tội cần phải quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. 

Thứ bảy, một số quy định trong Bộ luật Hình sự còn chưa thống nhất với nhau và chưa thống nhất, chồng chéo, trùng dẫm với pháp luật chuyên ngành có liên quan, pháp luật tư pháp hình sự; một số quy định chưa logic, chưa bảo đảm tính khoa học, còn lỗi về kỹ thuật trình bày.

Nhìn chung, 07 nhóm khó khăn, vướng mắc nêu trên cho thấy yêu cầu sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự không chỉ xuất phát từ một vài bất cập đơn lẻ, mà là yêu cầu hoàn thiện tổng thể chính sách hình sự. Mục tiêu là xây dựng một Bộ luật Hình sự nghiêm minh, nhân đạo, hiện đại, thống nhất, dễ áp dụng, đủ sức xử lý các loại tội phạm mới, đồng thời tạo môi trường pháp lý an toàn cho phát triển kinh tế - xã hội, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính để đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại

Đối với Luật Xử lý vi phạm hành chính, Thượng tá Ngô Đức Thắng khẳng định xử lý vi phạm hành chính (bao gồm xử phạt vi phạm hành chính và các biện pháp xử lý hành chính) là công cụ quan trọng trong hoạt động quản lý nhà nước nhằm thiết lập kỷ cương, duy trì ổn định chính trị, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội. 

Trong đó, số vụ vi phạm hành chính do Công an nhân dân xử phạt chiếm khoảng 80% trên toàn quốc. Đây cũng là vấn đề liên quan trực tiếp đến cuộc sống hàng ngày của các cơ quan, tổ chức, cá nhân, hoạt động sản xuất, kinh doanh, được toàn xã hội quan tâm. Vì vậy, các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính phải đáp ứng được yêu cầu này. Nếu chưa đáp ứng được thì phải tiến hành sửa đổi cho phù hợp.

Về cơ sở chính trị, pháp lý, trong thời gian qua, Đảng, Nhà nước ta đã đề ra nhiều chủ trương, chỉ đạo tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, trong đó yêu cầu tập trung ưu tiên xây dựng đồng bộ thể chế phát triển, trọng tâm là hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ kịp thời, dứt điểm các nút thắt, điểm nghẽn; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị.

Về cơ sở thực tiễn, sau gần 13 năm triển khai thi hành, Luật Xử lý vi phạm hành chính đã được nhận diện rõ các hạn chế, những bất cập lớn, cần thiết phải sửa đổi, bổ sung để đảm bảo hiệu quả thực thi pháp luật, như quy định về mức tiền phạt tối đa trong các lĩnh vực; về tổ chức thi hành quyết định Xử lý vi phạm hành chính, các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt; trình tự, thủ tục, thẩm quyền áp dụng một số biện pháp xử lý hành chính…; một số quy định trong Luật hiện hành còn mang tính chi tiết, điều chỉnh một số vấn đề thuộc thẩm quyền quy định của Chính phủ (ví dụ như thời hiệu xử phạt, mức phạt tiền tối đa trên từng lĩnh vực), dẫn đến khó khăn, bị động khi cần điều chỉnh để nhanh chóng đáp ứng yêu cầu mới của thực tiễn.

Vừa qua, Chính phủ đã trình Quốc hội thông qua dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025). Tuy nhiên, việc sửa đổi, bổ sung này mới chỉ tập trung giải quyết một số vấn đề cấp bách, chủ yếu để đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, do đó, nhiều vấn đề lớn, phức tạp có tính chất cơ bản, ảnh hưởng đến các nguyên tắc, quy trình xử lý vi phạm hành chính cần được tiếp tục nghiên cứu để sửa đổi toàn diện.

Việc tiếp tục nghiên cứu sửa đổi toàn diện Luật Xử lý vi phạm hành chính được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, linh hoạt, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước hiện đại, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật trong tình hình mới.